{"id":748,"date":"2021-11-30T07:46:00","date_gmt":"2021-11-30T07:46:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2021-12-01T09:20:25","modified_gmt":"2021-12-01T09:20:25","slug":"annemarie-van-niekerk-het-was-een","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ingridglorie.nl\/?p=748","title":{"rendered":"Annemari\u00e9 van Niekerk: \u2018Het was een moment om elkaar genadig te zijn\u2019"},"content":{"rendered":"

Een \u2018memoir\u2019 over \u2018liefde en geweld
\nin Zuid-Afrika\u2019. In Om het hart terug te
\nbrengen<\/i> keert Annemari\u00e9 van Niekerk vanuit Nederland terug naar haar
\ngeboorteland, nadat vrienden van haar tijdens een overval op hun boerderij zijn
\nvermoord. De reis roept bij de schrijfster herinneringen op aan haar eigen
\nverleden, haar vader, een overtuigde Afrikaner-nationalist, en aan haar vroegere
\ngeliefde, een zwarte intellectueel en activist.<\/span><\/span><\/b> <\/span><\/o:p><\/span><\/i><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/i><\/p>\n

<\/span><\/a><\/span><\/p>\n

<\/a><\/span><\/div>\n

Om het hart terug te brengen
\nbegint op 15 augustus 2015, met de moord op jouw goede vriend Ruben Gouws en
\nzijn bejaarde moeder, tannie Hermien, op een boerderij in de Oostkaap. Wat voor
\nmensen waren Ruben en Hermien? <\/o:p><\/span><\/i><\/span><\/p>\n

Ik
\nleerde Ruben kennen in 1986, toen ik een baan kreeg aan de universiteit van
\nUmtata (nu Mthatha), de hoofdstad van het destijdse thuisland Transkei. Ik
\nwoonde in Efata, even buiten Umtata, en Ruben was mijn buurman. Ik was pas 24
\nen alles was nieuw. In die tijd was Ruben <\/s>een grote steun voor me en we
\nwerden al gauw hechte vrienden.<\/span><\/span><\/p>\n

In
\nEfata werkte Ruben op een school voor dove en blinde kinderen. Na de dood van
\nzijn vader in 1996 keerde hij terug naar Pinevale, de boerderij van zijn
\nfamilie in de buurt van het gehucht Ida, om dichter bij zijn moeder Hermien te
\nzijn. Gelukkig kwam er toen juist een post als hoofd van het plaatselijke
\nschooltje vrij. Rubens hele leven draaide om die school. Hij had alles over voor
\nzijn leerlingen, die vrijwel allemaal uit arme gezinnen kwamen. Hij wilde dat zij
\nlater een beter leven zouden krijgen. Daarom heeft hij het schooltje, dat vroeger
\nalleen uit een paar klassen basisonderwijs bestond, uitgebreid met een afdeling
\nvoor middelbaar onderwijs. Voortaan konden de leerlingen er zelfs eindexamen
\ndoen. Ruben was vrijgezel; het leek wel alsof zijn leerlingen de plaats innamen
\nvan de kinderen die hij nooit heeft gehad.<\/span><\/p>\n

Ook
\nTannie Hermien was geliefd in de omgeving. Ruben en zijn moeder spraken allebei
\nXhosa en hadden goed contact met de lokale bevolking. Daarbij hadden ze op de
\nboerderij een winkeltje. Je kunt wel zeggen dat zij de spil waren waar de
\nplaatselijke gemeenschap om draaide.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

Als je hoort dat Ruben en zijn moeder
\nvermoord zijn, vertrek je onmiddellijk naar Zuid-Afrika. Rubens dood maakt
\nallerlei herinneringen bij je los. Hij was jouw steun en toeverlaat in een
\ningrijpende periode in je leven. Maar alvorens je aan di\u00e9 herinneringen toekomt,
\nmoet je eerst n\u00f3g verder terug in de tijd, naar je kinderjaren. In wat voor
\ngezin ben je opgegroeid, wat voor man was je vader en hoe was jullie relatie t\u00f3t
\n1986, toen je naar Umtata verhuisde?  <\/span><\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Mijn
\nvader was professor Bedrijfseconomie aan de Universiteit van Port Elizabeth
\n(nu: Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit). Ik kom uit een conservatief Afrikaner
\ngezin. Maar het was wel een intellectuele omgeving; er bestond bij ons thuis
\neen grote liefde voor cultuur en literatuur.<\/span><\/span><\/p>\n

Mijn
\nouders waren v\u00f3\u00f3r de apartheid. Mijn vader was zelfs lid van de Afrikaner
\nBroederbond; maar omdat de Broederbond een geheime organisatie was, werd daar
\nnooit over gepraat. Mijn vader was een man van het oude stempel. Hij geloofde
\nin discipline, en lijfstraf hoorde daarbij. Omdat ik nogal rebels was, kreeg ik
\ner regelmatig van langs. Het maakte me alleen maar opstandiger tegen zijn
\nregime.<\/span><\/p>\n

Toch
\nwas mijn vader ook ontzettend liefdevol. We groeiden op met het idee van allerlei
\nsoorten gevaar: het Zwarte Gevaar, het Rode Gevaar, het Roomse Gevaar\u2026 Maar als
\nmijn vader er was, voelde ik me altijd veilig. Mijn gevoelens tegenover hem
\nwaren ambivalent. Aan de ene kant wilde ik tegen hem rebelleren, maar
\ntegelijkertijd wist ik als kind niet of ik de gevaren van de wereld zonder hem zou
\nkunnen trotseren.<\/span><\/p>\n

Het
\nboek is gestructureerd rondom drie reizen. De eerste is de autorit met mijn
\nvader van mijn geboortestad Port Elizabeth (nu Gqeberha) naar Umtata. Hij bracht
\nme weg; hij zat ook letterlijk achter het stuur, tot op het laatste moment wilde
\nhij mijn leven \u2018sturen\u2019. Maar hij wilde me ook zo lang mogelijk beschermen. Voor
\nmij symboliseert die rit de overgang van mijn oude wereld naar een nieuwe
\nwereld waar ik mezelf ontdek en mijn visie verbreed; waar ik leer, waar ik
\nlees, waar ik ontdek dat mijn land anders is dan ik tot dan toe dacht.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

Het lijkt alsof het leven in Transkei
\nvrijer is dan in Zuid-Afrika. Maar is dat ook zo? Hoe zat de relatie tussen
\nZuid-Afrika en de thuislanden destijds in elkaar?<\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Transkei
\nen Ciskei waren de thuislanden voor de Xhosa. In Zuid-Afrika werden ze alleen
\ntoegelaten als ze een werkvergunning hadden. De thuislanden waren dus bedoeld
\nom zwarten zoveel mogelijk uit Zuid-Afrika te weren. In Transkei heerste er
\ngeen \u2018kleine\u2019 apartheid; wit en zwart woonden er door elkaar. Dat was voor mij
\nbevrijdend. Toch werd het land nog steeds gerund vanuit Pretoria; het was een
\nmarionettenstaat van het apartheidsregime. Ook de Zuid-Afrikaanse veiligheidspolitie
\nwas er actief. Z\u00edj hielden mijn vader op de hoogte van mijn activiteiten en
\nmijn betrokkenheid bij de antiapartheidsstrijd. Hij vond het natuurlijk
\nvreselijk om dat te horen en het veroorzaakte een conflict tussen ons dat jaren
\nzou duren.  <\/span><\/o:p><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/i><\/p>\n

In Umtata krijg je een relatie met
\neen zwarte collega, Denzel. Hoe reageerde je vader daarop? <\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Mijn
\nvader deed alles in zijn vermogen om Denzel en mij uit elkaar te drijven. Hij
\ngaf me het gevoel dat ik immoreel was en dat ik mezelf, mijn familie en mijn
\nvolk verraadde. Hij hield me voor dat ik mijn toekomst vergooide en schreef me tientallen
\nbrieven die me elke keer van streek brachten. Het was een moeilijke tijd. Ik
\nhad altijd zijn goedkeuring gezocht, en nu stelde ik hem teleur. Ik voelde me
\neen mislukking. Je gaat aan alles twijfelen. Maar tegelijkertijd wilde ik vasthouden
\naan mijn overtuiging.<\/span><\/span><\/p>\n

Ik
\nputte kracht uit mijn relatie met Denzel. We hadden niet alleen een
\ngepassioneerde liefdesrelatie, maar we deelden ook onze interesse voor
\nbijvoorbeeld kunst en literatuur. Daarnaast was Denzel voor mij een begeleider
\nop mijn reis naar politieke bewustwording. Als we samen in Zuid-Afrika waren,
\nkon ik zien wat de apartheidswetten voor h\u00e9m betekenden. We konden niet zomaar samen
\nnaar een restaurant of samen in zee zwemmen, en als we hand in hand liepen,
\nkregen we nare dingen toegesnauwd. Voor het eerst voelde ik zelf hoe
\nvernederend en mensonterend het systeem voor zwarte mensen was. Onze relatie werd
\ndaardoor voor mij mettertijd meer dan alleen een liefdesrelatie. Ik wilde mezelf,
\nmijn vader en de rest van de wereld bewijzen dat zo\u2019n relatie mogelijk was. Dat
\nwerd haast een doel op zich. Toen de relatie zich later tegen mij keerde, bleef
\nik er veel langer in hangen dan ik anders zou hebben gedaan.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/i><\/p>\n

Op een gegeven moment begint Denzel
\njou te mishandelen. Hoe verklaar je zijn agressiviteit?<\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

We
\nbrachten allebei ons eigen verleden en onze eigen positie in het verhaal van
\nZuid-Afrika mee. Die achtergrond bepaalt niet alleen hoe je jezelf ziet, maar
\nook hoe de ander je ziet. Voor Denzel bleef ik altijd een vertegenwoordiger van
\nhet Afrikaner volk. Dat is begrijpelijk. Veel van mijn familieleden waren pro
\napartheid, en toch hield ik van ze. Denzel moet dat als verraad hebben ervaren.
\nVanaf het begin koesterde hij een enorme woede tegen witte mensen in het
\nalgemeen en tegen Afrikaners in het bijzonder. Het was makkelijk om zijn woede
\nop mij af te reageren. Daar kwam nog bij dat die transitiefase, eind jaren
\ntachtig, vroeg jaren negentig, sowieso een ontzettend gewelddadige tijd was.
\nHet leek wel alsof wat buiten gebeurde, oversloeg naar onze huiselijke sfeer. Alles
\nstond in het teken van geweld.<\/o:p><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

Samen belanden jullie in een
\nopwindend milieu van schrijvers en intellectuelen, activisten en teruggekeerde
\nballingen. Je maakt een praatje met Nelson Mandela, en Nadine Gordimer, die juist
\nin die tijd haar Nobelprijs krijgt, is de wijze raadgever binnen jullie
\nvriendenkring. Op een dag richt Denzels woede zich ook tegen vrienden die het
\nvoor je opnemen. Maar als zij aangifte doen en het tot een rechtszaak komt, kies
\njij z\u00edjn kant. Kun je uitleggen waarom jij zelf geen aangifte tegen hem deed en
\nwaarom het zolang duurde voor je bij hem wegging?<\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Ik
\nheb daar lang mee geworsteld. Die mensen wilden mij helpen! Wat een belangrijke
\ninvloed heeft gehad op mijn besluit, is dat ik toen pas de roman Mating Birds <\/i>van Lewis Nkosi had gelezen.
\nDat boek gaat over de relatie tussen een witte vrouw, Veronica, en een zwarte
\nman, Ndi. Ze zien elkaar voor het eerst op het strand van Durban, tijdens de
\napartheid. Ze zijn ge\u00efntrigeerd door elkaar, maar er is ook sprake van een fascinatie
\nmet het vreemde en het verbodene, een fascinatie met een dreigende ondertoon. Er
\nvindt seksueel contact plaats, maar daarna klaagt Veronica Ndi aan voor
\nverkrachting. Tijdens de rechtszaak kijkt Ndi vanuit de beklaagdenbank in Veronica\u2019s
\nrichting. Hij wordt verblind door het binnenvallende licht, waardoor hij alleen
\neen \u2018waas van witheid\u2019 kan zien. Dat beeld geeft me nog steeds koude rillingen.
\nIk wilde niet die vrouw in een \u2018waas van witheid\u2019 zijn, de witte vrouw,
\naanklager van een zwarte man, in een apartheidsrechtbank. De Washington Post<\/i> noemde Mating Birds <\/i>destijds een van de beste
\nromans over \u2018de verschrikkelijke misvorming van de liefde in Zuid-Afrika.\u2019 Zo
\nwas het voor Denzel en mij ook. Onze liefde werd misvormd.<\/o:p><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

Welk advies zou je een vrouw geven
\ndie zich n\u00fa \u2013 in het Zuid-Afrika of Nederland van vandaag \u2013 in een gewelddadige
\nverhouding bevindt? <\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Ik
\nzat in een verschrikkelijke tweestrijd. Ik was tegen de apartheid en tegen
\nracisme, maar ik was ook een feminist. Die twee gezindheden streden om de
\noverhand. Achteraf gezien ben ik hopeloos te lang in de relatie met Denzel
\nblijven hangen.<\/span><\/span><\/p>\n

Ik
\nzal iedereen in een soortgelijke situatie aanraden zo gauw mogelijk weg te
\ngaan. De kans is groot dat zo iemand nooit verandert. Ik vind wel dat je iemand
\neen laatste kans moet geven. Die kans moet helder en duidelijk geformuleerd worden,
\nen ook de consequenties, en als het dan weer gebeurt, moet je je houden aan je
\nbesluit.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

De moordenaars van Ruben en Hermien worden
\nal snel gearresteerd. Het zijn drie jonge mannen uit de omgeving; twee van hen
\nhebben nog bij Ruben in de klas gezeten. Je distantieert je in het boek
\nnadrukkelijk van de mythe van een \u2018witte genocide\u2019. Hoe verklaar jij wat er
\ngebeurd is?<\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

De
\ndood van Ruben en Hermien geldt als een zogenaamde \u2018plaasmoord\u2019. Ik heb me
\njarenlang niet willen inlaten met de discussie over \u2018plaasmoorde\u2019. Die
\ndiscussie wordt vaak gekaapt door rechtse stemmen. Maar toen het geweld zo
\ndichtbij kwam, wist ik instinctief dat ik terug moest gaan. Niet alleen om de
\nbegrafenis bij te wonen en afscheid te nemen van de boerderij waar ik vaak gelogeerd
\nheb, het huis waar de moorden zijn gepleegd. Maar ook omdat het tijd werd dat
\nik mezelf bepaalde vragen ging stellen. Waarom blijft dit prachtige land gegijzeld
\ndoor geweld? Hoe is het zo geworden? Wat zijn de feiten? En hoe is mijn eigen
\nverhaal daarmee verbonden?<\/span><\/span><\/p>\n

Ik
\nben in mijn eentje met een klein autootje van Port Elizabeth naar Ida gereden.
\nOnderweg liet ik het landschap op me inwerken en luisterde ik naar de verhalen
\nvan de mensen die ik tegenkwam. Ik verdiepte me in onze familiegeschiedenis en
\nin de geschiedenis van het land, en ik begon allerlei wetenschappelijke studies
\nover geweld in de samenleving te lezen.<\/span><\/p>\n

Ik
\nga hier in mijn boek uitvoeriger op in. Ik kwam tot de conclusie dat het geweld
\nin Zuid-Afrika vooral te maken heeft met de grote en voor iedereen zichtbare<\/span> <\/i>socio-economische verschillen in het
\nland. Zolang de kloof tussen arm en rijk standhoudt, blijft het geweld in de
\nvezels van de samenleving zitten.<\/span><\/p>\n

Ik
\nkreeg ook een beter inzicht in de omstandigheden die mensen ertoe kunnen
\nbrengen geweldsmisdrijven te plegen. De jonge mannen die Ruben en tannie
\nHermien vermoordden, kwamen uit verschrikkelijke armoede, uit gebroken gezinnen,
\nze misten de stabiliserende invloed van een ouderfiguur. Daardoor hadden ze
\nniet alleen niet geleerd empathie met andere mensen te voelen; ze hadden zelfs
\nallerlei emotionele blokkades ontwikkeld. Voor mij zijn deze jongens daarom in
\nzekere zin \u00f3\u00f3k slachtoffers.<\/span><\/p>\n

Veel mensen met wie ik sprak, delen
\ndeze visie. De familie van Ruben en Tannie Hermien, de familie Gouws, is al
\nmeerdere keren het slachtoffer geweest van geweldsmisdrijven. Het verraste me
\ndat zij het geweld ook zagen als iets waarvoor de maatschappij
\nmedeverantwoordelijk is. Het is onvoorstelbaar hoe vergevensgezind ze zijn. Hoewel
\ner ook familieleden zijn die meer rechts zijn en die na deze incidenten naar
\nOrania zijn verhuisd. Zo\u2019n gebeurtenis roept een wijd spectrum aan reacties op.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

Je noemt je boek een \u2018memoir\u2019, \u2018faction\u2019
\nen \u2018autofictie\u2019. Kun je uitleggen hoe je met de feiten bent omgegaan? <\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Naast
\nmijn eigen herinneringen en de al genoemde bronnen heb ik ook veel gepraat met
\nmensen die in een bepaalde periode een rol in mijn leven hebben gespeeld. Ik wilde
\nweten hoe zij zich een en ander herinnerden en dan vergeleek ik hun
\nherinneringen met die van mij. Bij zo\u2019n boek werk je met historische feiten,
\nmaar ook met herinneringen. Er wordt wel gezegd dat alles wat door het geheugen
\ngefilterd wordt, uiteindelijk fictie is.<\/span><\/span><\/p>\n

Ik
\nheb de meeste mensen die in het boek voorkomen gevraagd of ik hun namen mocht
\ngebruiken. De mensen die destijds bij de rechtszaak tegen Denzel betrokken waren,
\nwilden bijvoorbeeld anoniem blijven. Die heb ik andere namen gegeven. Ook
\nrondom \u2018Denzel\u2019 heb ik de gegevens veranderd. Mijn zusters heb ik het boek vooraf
\nlaten lezen. Dat vond ik belangrijk, want het gaat over ons gezin. Als zij
\nzeiden dat zij zich een bepaalde situatie anders herinnerden, heb ik die
\npassage soms aangepast.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

Heb je bij het schrijven bepaalde
\nboeken als voorbeeld voor ogen gehad?<\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Een
\nboek dat een grote invloed op me heeft gehad, is In Cold Blood <\/i>van Truman Capote. Ik heb dat boek twee of drie keer
\ngelezen en ook de drie films gekeken die erop zijn gebaseerd. Ik denk dat
\nCapotes invloed vooral zichtbaar is in de manier waarop ik het boek begin.<\/span><\/span><\/p>\n

Verder
\nis er een bepaalde sc\u00e8ne uit De schooldagen
\nvan Jezus <\/i>van J.M. Coetzee die me aan het denken heeft gezet toen ik
\nworstelde met schuldgevoelens over het aandeel van \u2018mijn mensen\u2019 in het ontstaan
\nvan zo\u2019n ongelijk en daarom ook gewelddadig land. In die sc\u00e8ne staat Dmitri voor
\nde rechtbank nadat hij een moord heeft gepleegd. De rechter vraagt hem wie hij
\nis en of hij schuldig is. Na zijn schuldbetuiging blijft de rechter aandringen:
\n\u2018<\/span>Dat is niet genoeg, Dmitri,
\nniet genoeg.\u2019 En dan: \u2018Ik vraag u opnieuw dringend: verklaar u nader.\u2019 <\/span>Mijn
\nboek is gebouwd rond die vragen: wie ben je, waar kom je vandaan, verklaar
\njezelf nader. Het is te makkelijk om alleen te zeggen dat je schuldig bent en
\nhet daarbij te laten. Je moet verklaren wat je aandeel is, verantwoordelijkheid
\nnemen, hoe moeilijk dat ook is.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

Hebben je vader en jij het conflict
\nlater bijgelegd?<\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Toen
\nDenzel en ik uit elkaar waren, hebben mijn vader en ik er nooit meer over
\ngepraat. Het was alsof het nooit was gebeurd. Mijn vader heeft Denzels naam
\nnooit over zijn lippen kunnen krijgen. Hij had het alleen maar over \u2018die man\u2019,
\nen dan leek het alsof hij het over de duivel zelf had. Tegen het einde van zijn
\nleven kreeg mijn vader een hersenbloeding en werd hij bedlegerig. Hij had moeite
\nmet praten en we wisten niet zeker wat hij zich nog herinnerde. Op een dag
\npakte hij mijn hand en zei: \u2018Ik was een slechte vader voor je.\u2019 Toen vermoedde
\nik dat hij het, naast andere dingen, misschien ook over de situatie met Denzel had.
\nIk besefte dat dit niet het moment was om hem verwijten te maken. Discussie was
\nniet meer mogelijk. Ik heb hem alleen maar gestreeld en gezegd: \u2018Pa was die beste pa ooit.\u2019<\/i> We hadden
\nallebei tranen in onze ogen. Het was een moment, niet zozeer om elkaar te
\nvergeven, maar om elkaar genadig te zijn. <\/o:p><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

\u2018Om het hart terug te brengen\u2019 (of:
\n\u2018\u2026 weer tot leven te brengen\u2019) is de betekenis van \u2018motlepelo\u2019, de Sotho-naam voor
\neen geneeskrachtige struik die onder meer helpt tegen angst en depressie. Welk
\neffect hoop je dat dit boek op de lezers zal hebben? <\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Ik
\nhoop dat het boek de lezer een beter begrip geeft van de complexe geschiedenis
\nvan Zuid-Afrika en van hoe ingewikkeld de situatie in het land nog steeds is. Hoe
\nmoeilijk het is om het hart van ons land weer tot leven te brengen, maar ook
\nhoe hard we het blijven proberen. Met de overgang naar democratie had iedereen
\nde mond vol van de \u2018regenboognatie\u2019 en \u2018ubuntu\u2019. Dat was een vorm van wensdenken
\ndie meer schade heeft gedaan dan goed. Er ontstond het idee dat die overgang
\nmakkelijk zou zijn, maar dat was het niet. De mensen in Zuid-Afrika willen
\nvrede, ze willen samen optrekken. Maar toch zijn er nog zoveel problemen die
\noverwonnen moeten worden. Daarvan zijn ongelijkheid, armoede, corruptie en
\ngeweld het ergst. <\/o:p><\/s><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

Heeft het schrijven van het boek jou
\ngeholpen met verwerken?<\/o:p><\/span><\/span><\/i><\/p>\n

Voor
\nmijzelf was het boek beslist therapeutisch. Het was moeilijk om te schrijven.
\nVooral als het over mijzelf en Denzel ging, had ik fysieke symptomen als
\nmisselijkheid en buikpijn. Ik heb dat deel tot het laatst uitgesteld. Toen de
\ntijd begon te dringen, m\u00f3est ik wel. Het is voor mij zeker een manier geweest om
\nalles van me af te schrijven en het verleden af te sluiten. Door het boek heb
\nik niet zozeer het gevoel dat er iets goed is gekomen, maar wel dat ik het verleden
\nonder ogen heb gezien en het in een zekere zin heb afgehandeld. <\/o:p><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

\u00a7  <\/span><\/span><\/span>Annemari\u00e9
\nvan Niekerk, <\/span>Om het hart terug te
\nbrengen<\/span><\/i><\/a>. Amsterdam: Atlas Contact, 2021.
\nISBN9789045032030. Ge\u00efllustreerd, 448 p., \u20ac24,99.<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

(Dit interview is in oktober 2021 verschenen op Spectrum, het online platform van het Zuid-Afrikahuis Amsterdam<\/a>.)<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

google.com, pub-8740733496365383, DIRECT, f08c47fec0942fa0<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

(<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een \u2018memoir\u2019 over \u2018liefde en geweld in Zuid-Afrika\u2019. In Om het hart terug te brengen keert Annemari\u00e9 van Niekerk vanuit Nederland terug naar haar geboorteland, nadat vrienden van haar tijdens een overval op hun boerderij zijn vermoord. De reis roept bij de schrijfster herinneringen op aan haar eigen verleden, haar vader, een overtuigde Afrikaner-nationalist, en […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":749,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[198],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/748"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=748"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/748\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}