{"id":768,"date":"2020-08-31T07:04:00","date_gmt":"2020-08-31T07:04:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2021-12-01T09:20:28","modified_gmt":"2021-12-01T09:20:28","slug":"jakob-witbooi-treedt-in-de-voetsporen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ingridglorie.nl\/?p=768","title":{"rendered":"Jakob Witbooi treedt in de voetsporen van opa Hendrik"},"content":{"rendered":"

(Deze recensie is in mei 2020 verschenen in <\/i>Spectrum, de digitale nieuwsbrief van het Zuid-Afrikahuis.)<\/i><\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/b><\/p>\n

In
\nhaar roman over de kleinzoon van Hendrik Witbooi vertelt Conny Braam de nog vrijwel
\nonbekende geschiedenis van de duizenden bruine en zwarte Zuid-Afrikanen die
\ntijdens de Tweede Wereldoorlog meevochten aan de kant van de geallieerden, en
\ndie als krijgsgevangenen onder erbarmelijke omstandigheden dwars door Europa
\nwerden gesleept.<\/span><\/b><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

<\/span><\/a><\/div>\n

<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Conny
\nBraam was jarenlang het boegbeeld van de Anti-Apartheidsbeweging Nederland. Na de
\nafschaffing van de apartheid in 1990 legde ze zich toe op het schrijven.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Braams
\neerste romans en verhalenbundels, waaronder <\/span>Operatie Vula<\/i> (1992) en <\/span>De
\nBokkeslachter <\/i>(1993), steunden sterk op haar ervaringen tijdens de antiapartheidsstrijd.
\nTussen 2000 en 2004 verraste ze haar lezers met de trilogie <\/span>De woede van Abraham, De onweerstaanbare
\nbastaard <\/span><\/i>en Het
\nschandaal<\/i>, drie historische romans over sociale spanningen in het
\nkustdorpje IJmuiden <\/i>in de negentiende en de twintigste eeuw. In 2016
\nverscheen Ik ben Hendrik Witbooi<\/i>, een historische roman over de legendarische
\nNama-kaptein<\/i> Hendrik Witbooi, die tussen 1884 en 1905 zijn volk leidde in
\nde opstand tegen het koloniale bewind in Duits-Zuidwest-Afrika, het huidige
\nNamibi\u00eb.[1]<\/a><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

Typisch voor Braams romans en verhalen is dat
\nze steeds weer draaien om een dappere hoofdpersoon, iemand uit het volk, die
\nhet opneemt tegen een onrechtvaardig bewind.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n


<\/span><\/b><\/p>\n

De droom van zelfbeschikking<\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Dat geldt ook voor Braams jongste roman Wij
\nzijn de wrekers over dit alles<\/i>, een omvangrijke historische roman met als
\nhoofdpersoon sergeant Jakob Witbooi, de kleinzoon van Hendrik Witbooi. Deze
\nJakob is een fictief personage, gebaseerd op de verschillende Witboois die
\nBraam heeft ontdekt bij haar onderzoek naar bruine en zwarte Zuid-Afrikaanse
\nsoldaten die in de Tweede Wereldoorlog deelnamen aan de Noord-Afrikaanse
\nVeldtocht. Bij deze expeditie namen de geallieerde legers onder generaal
\nMontgomery het op tegen het Duitse Afrikakorps van veldmaarschalk Rommel.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

Zuid-Afrika was in die tijd nog lid van het
\nBritse Gemenebest. Zuidwest was tijdens de Eerste Wereldoorlog door Zuid-Afrika
\nop de Duitsers veroverd en in 1920 door de Volkenbond als mandaatgebied aan
\nZuid-Afrika toegekend. Pretoria had in Zuidwest<\/span> <\/i>onmiddellijk een stelsel
\nvan segregatie, reservaten en goedkope arbeidskrachten ingevoerd. De uitvoerende
\nmacht lag bij de directe afstammelingen van de Duitse soldaten en kolonisten tegen
\nwie Hendrik Witbooi gevochten had.<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

Als Jakob de Zuid-Afrikaanse premier Jan Smuts op
\nde radio hoort praten over het Atlantisch Handvest, dat alle volken van de
\nwereld na de oorlog zelfbeschikkingsrecht belooft, aarzelt hij dan ook geen
\nmoment en overtuigt hij zijn vrienden, \u2018Kalahari-jongens\u2019 zoals hij, samen met
\nhem dienst te nemen in het Cape Corps. Opa Hendrik had het destijds moeten
\nafleggen tegen de eerste Duitse gouverneur van Zuidwest, Heinrich G\u00f6ring. Dat
\nJakob als lid van de Tweede Luchtafweer Brigade de kans krijgt
\ngevechtsvliegtuigen neer te halen van de <\/span>Luftwaffe <\/i>van Heinrichs zoon,
\nopperbevelhebber Hermann G\u00f6ring, bezorgt Jakob dan ook grote voldoening.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n


<\/o:p><\/span><\/p>\n

In de stank van de latrines<\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Zijn triomf is echter van korte duur. Na
\nprecies \u00e9\u00e9n dag op het slagveld worden de geallieerde legers in juni 1942 bij het
\nLibische Tobroek verslagen. Maar liefst tienduizend Zuid-Afrikaanse soldaten
\nworden op transport gezet naar Europa. Het boek volgt Jakob Witbooi en zijn
\nvrienden op hun omzwervingen langs krijgsgevangenenkampen in Itali\u00eb en Polen en
\neen werkkamp naast het beruchte vernietigingskamp Auschwitz, op hun barre
\nvoettocht door Oost-Europa tot ze zich in Zuid-Duitsland eindelijk weer bij de
\ngeallieerde legers kunnen voegen, en op de laatste etappe van hun reis, via
\nEngeland terug naar Kaapstad.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

Overal waar ze komen, gelden dezelfde machtsverhoudingen
\nals in Zuid-Afrika en Zuidwest. De \u2018niet-Europeanen\u2019 moeten de vervelende
\nklusjes opknappen, en in de kampen worden ze steevast achterin ingedeeld, in de
\nstank van de latrines. Ze mogen vooral niet vergeten dat ze op een dag weer
\n\u2018naar huis\u2019 gaan. <\/span>    <\/span><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n


<\/span><\/b><\/p>\n

Oorlog als gelijkmaker<\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Onderweg sluiten steeds meer mannen zich bij
\nJakob en zijn \u2018Kalahari-jongens\u2019 aan. Zoals Koos Abrahams, de grootste
\nbendeleider uit District Six, met zijn gangsters, de zwarte mijnwerkers onder
\naanvoering van Job Moloi, en de soldaten van de Palestijnse Brigade, die uit
\nJoden \u00e9n moslims bestaat. Ondanks alle verschillen vinden ze steun bij elkaar en
\ngroeien ze naar elkaar toe. Zelfs de blanke officier Dirk Geldenhuys met al
\nzijn vooroordelen en de Duits kampbewaarder Lothar Strauss worden \u2018een van
\nons\u2019.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

Jakob krijgt een bijzondere band met de Joodse
\nMoritz Rabinowitz. Omdat Rabinowitz bang is om in handen van de nazi\u2019s te
\nvallen, ruilen ze identiteitsplaatjes uit. Volgens Jakob is de kans klein dat
\nhij, met zijn Nama-trekken, in Europa voor een Jood aangezien zal worden. Als
\nJakob na bijna vijf jaar weer voet op Zuid-Afrikaanse bodem zet, zal deze
\nheldendaad nog een lelijk staartje krijgen.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n


<\/span><\/b><\/p>\n

Schelmenstreken<\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Braam is een rasverteller. Haar stijl is helder
\nen onopgesmukt, nu en dan robuust.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

Dat er zoveel zwarte en bruine Zuid-Afrikanen
\naan de Noord-Afrikaanse Veldtocht deelnamen, werd in de Zuid-Afrikaanse
\ngeschiedschrijving jarenlang over het hoofd gezien. Wel verschenen er recent in
\nhet Afrikaans twee boeken over dit stuk verzwegen geschiedenis: de roman <\/span>Die
\nSideboard <\/i>(2014) van Simon Bruinders<\/span> <\/i>(in 2016 in Nederlandse
\nvertaling verschenen als <\/span>Dit is mijn land)<\/i>, en de dichtbundel <\/span>Die
\nvrede kom later <\/i>van Diana Ferrus<\/span> <\/i>(2019).<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

Het is duidelijk dat Braam zich uitstekend
\nheeft gedocumenteerd. Ze baseert zich onder meer op dagboeken en memoires van
\noorlogsveteranen. Daarnaast geeft ze blijk van een merkwaardig inlevingsvermogen.
\nBij elke sc\u00e8ne moet ze zich hebben afgevraagd wat de mannen zagen, hoorden en
\nroken; wat ze deden, dachten en voelden.<\/span><\/span><\/p>\n

         <\/span><\/span><\/p>\n

Het
\nis geen lichte lectuur die Braam de lezer voorschotelt. Gelukkig weet ze de
\nbeklemming op gepaste momenten te doorbreken met grappige sc\u00e8nes. Vooral Koos
\nAbrahams en zijn bende halen regelmatig schelmenstreken uit. Ze weten altijd
\nwel iets te ritselen. Zo beginnen ze een lucratief handeltje in zelfgestookte Witblitz<\/i>
\n(sterke drank) en cannabis van dagga<\/i>-planten die ze buiten het hek van
\nhet kamp verbouwen. <\/o:p><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n


<\/span><\/b><\/p>\n

Een nieuwe strijd<\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

De wat omslachtige titel van de roman komt uit
\neen dialoog tussen Jakob en de Amsterdamse Jood Wolfie Waterman (ge\u00efnspireerd
\nop de Zuid-Afrikaanse activist Wolfie Kodesh, die Braam voor het eerst op de rol
\nvan de zwarte soldaten heeft gewezen). \u2018Kijk naar ons twee\u00ebn\u2019, zegt Wolfie,
\n\u2018een kleurling en een Jood. We worden allebei als minderwaardig beschouwd [\u2026].
\nDaaruit kun je maar \u00e9\u00e9n conclusie trekken: wij hebben dezelfde vijanden, onze
\nstrijd is een gemeenschappelijke en daarom zeg ik je: Nee Jakob, niet God maar
\nwij, wij samen, wij zijn de wrekers van dit alles!\u2019<\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

Na
\nde oorlog volgt de ontnuchtering. Van het zelfbeschikkingsrecht dat in het
\nAtlantisch Handvest beloofd was, komt voor de gekoloniseerde volkeren in Afrika
\nen Azi\u00eb niets terecht. Hoge ss-officieren die Europa ontvlucht zijn, worden in
\nhet voormalige Duits-Zuidwest met open armen ontvangen. In Zuid-Afrika wordt
\nvanaf 1948 de apartheid ingevoerd, een systeem dat, net als het
\nnationaalsocialisme, gebaseerd is op rassenwaan, en dat vanaf de jaren zestig zal
\nleiden tot de verwoesting van Koos Abrahams\u2019 geliefde District Six. Eveneens in
\n1948 wordt de staat Isra\u00ebl uitgeroepen, waardoor de Joodse en islamitische
\nsoldaten die als Palestijnse Brigade nog zij aan zij hebben gevochten, lijnrecht
\ntegenover elkaar komen te staan. <\/span> <\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/p>\n

Volgens
\nBraam vormden de veteranen die terugkeerden uit Noord-Afrika en Europa de basis
\nvoor de verschillende bevrijdingsbewegingen die vanaf de jaren vijftig in
\nZuid-Afrika en elders in de wereld zouden opstaan. Tegen het einde van haar
\nroman suggereert ze dat Jakob Witbooi, trouw aan het voorbeeld van zijn
\ngrootvader Hendrik, zich opmaakt om de strijd aan te gaan voor de
\nonafhankelijkheid van het Nama-volk.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/span><\/p>\n

De Zuid-Afrikaanse geschiedenis biedt volop
\naanknopingspunten voor een derde roman over de familie Witbooi. Hopelijk komt
\ner een vervolg en wordt de Witbooi-cyclus opnieuw een trilogie. <\/span>Wij zijn de
\nwrekers over dit alles <\/i>is een interessant, rijk en meeslepend boek dat,
\nzodra je het uit hebt, doet verlangen naar meer.<\/span><\/span><\/p>\n


<\/span><\/b><\/p>\n

Conny Braam, <\/span>Wij zijn
\nde wrekers over dit alles<\/i>. Amsterdam: Atlas Contact, 2020. 384 pagina\u2019s,
\nISBN: 9789025451639, prijs: \u20ac 22,99.<\/span><\/span><\/b><\/p>\n

            <\/span> <\/span><\/o:p><\/span><\/p>\n

 <\/span> <\/span><\/span><\/o:p><\/span><\/span><\/p>\n


<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

\n

[1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> <\/span>Zie over <\/i>de Namibische Genocide ook Die vertes in <\/i>van Zirk van den Berg<\/a>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Deze recensie is in mei 2020 verschenen in Spectrum, de digitale nieuwsbrief van het Zuid-Afrikahuis.) In haar roman over de kleinzoon van Hendrik Witbooi vertelt Conny Braam de nog vrijwel onbekende geschiedenis van de duizenden bruine en zwarte Zuid-Afrikanen die tijdens de Tweede Wereldoorlog meevochten aan de kant van de geallieerden, en die als krijgsgevangenen […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":769,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/768\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}