{"id":770,"date":"2020-08-31T06:46:00","date_gmt":"2020-08-31T06:46:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2021-12-01T09:20:28","modified_gmt":"2021-12-01T09:20:28","slug":"kris-van-de-poel-taalunie-een-brug","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ingridglorie.nl\/?p=770","title":{"rendered":"Kris van de Poel (Taalunie): \u2018Een brug slaan tussen mensen doe je door taal\u2019"},"content":{"rendered":"

 (Dit interview is in mei 2020 verschenen in Spectrum<\/i>, het digitale tijdschrift van het Zuid-Afrikahuis.)<\/span><\/p>\n

Op
\n1 maart begon Kris van de Poel haar nieuwe baan als algemeen secretaris van de
\nTaalunie. Twee weken later werd de lockdown afgekondigd en ging de grens tussen
\nNederland en Belgi\u00eb op slot. Vanuit haar huis in Antwerpen vertelt ze via videobellen
\nwat de impact van de coronacrisis op het werk van de Taalunie is, en over haar
\nband met Zuid-Afrika, een land dat al sinds 1995 een bijzondere plek in haar
\nleven heeft.  <\/span><\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n\n\n\n\n
<\/span><\/i><\/a><\/td>\n<\/tr>\n
\n
Kris van de Poel in de voordeur van het kantoor van de Taalunie aan
\nde Paleisstraat in Den Haag.
<\/span><\/i><\/span>De foto is genomen op maandag 16 maart, de avond
\nvoor de lockdown. Van de Poel heeft de sleutel 
<\/span><\/i>van het gebouw in haar hand; <\/span><\/i>hierna gaat alles op slot. \/ Foto: DvC<\/span><\/i><\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n
\n<\/div>\n

Eerst
\nmaar weer even over de naam van haar nieuwe werkgever. Jarenlang stond de
\norganisatie bekend als de \u2018Nederlandse Taalunie\u2019 of, afgekort, \u2018NTU\u2019. Enkele
\njaren geleden verdween het adjectief \u2018Nederlandse\u2019 uit de offici\u00eble
\ncommunicatie. Dat gebeurde zo subtiel dat veel mensen het nu nog steeds over de
\n\u2018NTU\u2019 hebben.<\/o:p><\/p>\n

Van
\nde Poel laat er geen misverstand over bestaan. \u2018Als je het woord \u201cNederlands\u201d
\nvoor een substantief plaatst, dan wekt dat de indruk dat het uit Nederland<\/i>
\nkomt<\/i>\u2019, legt ze uit. \u2018En dat is natuurlijk niet zo. De Taalunie is een
\nintergouvernementele organisatie die zowel Vlaanderen als Nederland bestrijkt,
\nterwijl er ook een associatieverdrag met Suriname is gesloten.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

De
\nTaalunie heeft als opdracht beleid voor het Nederlands in Nederland, Vlaanderen
\nen Suriname te ontwikkelen en te stimuleren, en het Nederlands in de wereld te
\nondersteunen. Hoewel het Afrikaans formeel niet tot het werkterrein van de
\nTaalunie behoort, is er vanuit de Taalunie wel al jaren warme belangstelling
\nvoor het Afrikaans en de andere talen van Zuid-Afrika. <\/o:p><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n

Een
\nopmerkelijke start<\/span><\/b> <\/o:p><\/span><\/p>\n

Van
\nde Poel had zich haar eerste tijd bij de Taalunie anders voorgesteld. Het idee
\nwas dat ze drie dagen per week bij de hoofdvestiging van de Taalunie in Den Haag
\nzou werken en \u00e9\u00e9n dag op het kantoor in Brussel, en dat ze dan nog een dag elders
\nbezoeken zou kunnen afleggen. Voor haar eerste maanden stonden onder meer werkbezoeken
\nnaar Berlijn en Berkeley op de agenda, half april zou ze naar Indonesi\u00eb gaan en
\neind juni naar Namibi\u00eb. Maar door de coronacrisis loopt alles anders.<\/o:p><\/span><\/p>\n

De
\npositie van algemeen secretaris lijkt haar op het lijf geschreven. Na haar
\nstudie Engels en Duits (met keuzevakken Nederlands) aan de Universiteit
\nAntwerpen werkte ze geruime tijd in het buitenland: in Denemarken, Edinburgh en
\nOxford. In 1990 keerde ze terug naar haar alma mater, eerst als docent
\nNederlands en directeur van het Talencentrum van de universiteit, daarna als
\nhoogleraar. Ook stond ze vijf jaar aan het hoofd van de afdeling voor internationale
\nsamenwerking van de universiteit.<\/o:p><\/span><\/p>\n

Maar
\nde ervaring die haar tijdens de coronacrisis misschien wel het best van pas
\nkomt, is die met digitalisering. Al in 1996, in de beginjaren van het internet,
\nnam ze deel aan een pilot van telefoonmaatschappij Alcatel Bell, waarbij ze via
\nde desktop Nederlandse les gaf aan tien kinderen verspreid over Europa.
\nSindsdien heeft ze vele grote internationale projecten geleid waarbij online
\ncommunicatie en digitaal leren een onmisbare rol speelden. <\/o:p><\/span><\/p>\n

Ze
\nis dus relatief goed voorbereid op de huidige situatie, waarbij ze
\nnoodgedwongen thuis zit en via Teams contact houdt met haar medewerkers. Hoewel
\nhet ook voor haar aftasten blijft. \u2018Het vraagt een heel nieuwe aanpak\u2019, geeft
\nze toe. \u2018Niemand heeft een routeplanner. Het is belangrijk om open tegenover
\nelkaar te zijn over wat nog kan, wat niet meer kan en wat er w\u00e9l kan als andere
\nzaken niet meer kunnen. Gelukkig hebben we bij de Taalunie een warme omgeving. Ik
\nkan veel doen, maar alleen doordat iedereen meedoet.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n

Lessen
\ntrekken uit de coronacrisis<\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n

Communicatie
\nis in deze crisistijd misschien wel belangrijker dan ooit. \u2018Neem de relatie
\ntussen pati\u00ebnt en zorgverlener\u2019, zegt Van de Poel. \u2018Die is altijd heel fragiel.
\nEen brug slaan tussen mensen, doe je door duidelijk en empathisch te
\ncommuniceren, door heldere taal.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

Als
\nwetenschapper heeft Van de Poel sinds 2006 meerdere grote projecten
\ngeco\u00f6rdineerd rond het thema \u2018communicatie in de zorg\u2019; het onderwerp ligt haar
\nna aan het hart. Ook de Taalunie is veel met dit thema bezig, vaak samen met het
\nINT (Instituut voor Nederlandse Taal) in Leiden. Door COVID-19 is het onderwerp
\nnog hoger op de agenda komen te staan. Van de Poel kan verklappen dat er een
\nprijs komt die \u2018Zorg voor zorg na corona\u2019 gaat heten, een prijs voor een
\ninnoverend communicatieproject in de zorg. \u2018Het is belangrijk\u2019, zegt ze, \u2018dat
\ner, naast het applaus en de waardering die zorgmedewerkers nu krijgen, meer
\nbewustzijn komt van de slagkracht van communicatie in zo\u2019n moeilijke, delicate context.\u2019
\n<\/o:p><\/span><\/p>\n

Nu
\nze deels in Nederland en deels in Belgi\u00eb werkt, valt het haar op dat een
\nNederlandse arts heel anders met zijn pati\u00ebnt communiceert dan zijn collega in
\nVlaanderen. \u2018We spreken wel eenzelfde taal, maar we hebben soms een heel andere
\ncommunicatieve cultuur.\u2019 <\/o:p><\/span><\/p>\n

Ook
\nde overheidscommunicatie rond de pandemie verschilt. Van de Poel heeft grote
\nwaardering voor het optreden van de Nederlandse premier. \u2018Rutte doet dat schitterend\u2019,
\nzegt ze. \u2018Je hoeft geen fan van deze staatsman te zijn om te zien hoe effectief
\nhij communiceert: zakelijk, en dan komt er een heel lichte zucht, en dan is hij
\nempathisch.\u2019 De Belgische premier Sophie Wilm\u00e8s komt minder charismatisch over.
\nVan de Poel wijt dat aan het feit dat de manier van op elkaar reageren in Vlaanderen
\nvoor de Waalse Wilm\u00e8s vreemd is. \u2018Daaraan zie je wat taal kan doen\u2019,
\nconstateert ze. \u2018Taal kan mensen verbinden, maar ook verdelen.\u2019 <\/o:p><\/span><\/p>\n

De
\nNederlandse gebarentolk Irma Sluis, die Rutte tijdens de persconferenties
\nbijstaat, heeft ook in Belgi\u00eb de sociale media gehaald. Van de Poel vindt de
\ntoegenomen belangstelling voor gebarentaal (het \u2018Irma-effect\u2019) prachtig. En dat
\nbrengt haar op een ander Taalunie-project. \u2018Gebarentaal is heel gelokaliseerd: er
\nbestaat een Vlaamse \u00e9n een Nederlandse gebarentaal. Beide tolken ze naar het
\nstandaard-Nederlands. Het zou mooi zijn als we er met alle projectmedewerkers een
\neenheidstaal van zouden kunnen maken, zodat de wereld voor doven en slechthorenden
\ngroter wordt. Misschien zouden we een voorbeeld kunnen nemen aan Zuid-Afrika.
\nDat land heeft \u00e9\u00e9n gebarentaal voor alle taalgroepen samen, en Zuid-Afrikaanse
\ngebarentaal wordt tot de offici\u00eble landstalen gerekend.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n

Een
\n\u2018schoolreisje\u2019 met grote gevolgen<\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n

\u2018Mijn
\nzoon heeft in Zuid-Afrika zijn eerste tand gekregen en mijn dochter heeft er leren
\nlopen\u2019, vertelt Van de Poel. \u2018Het is een land met veel lieve, warme mensen. Een
\nprachtig land met veel mogelijkheden.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

Van
\nde Poel leerde Zuid-Afrika kennen in 1995. Als directeur van het Talencentrum
\naan de Universiteit Antwerpen had ze de ambitie dat het instituut alle<\/i>
\ntalen zou aanbieden, \u2018van A tot Z\u2019. Daarbij stond de \u2018Z\u2019 voor Zweeds en de \u2018A\u2019
\nvoor Afrikaans, \u2018want \u201cZuid<\/i>-Afrikaans\u201d bestaat niet\u2019, aldus Van de Poel.<\/o:p><\/span><\/p>\n

Afrikaans
\nwerd in de avonduren aangeboden door de destijdse Eerste Secretaris van de
\nZuid-Afrikaanse ambassade in Brussel, de schrijver Quintus van der Merwe. Vanuit
\nde groep cursisten ontstond het idee op \u2018schoolreis\u2019 te gaan. Dus zocht Van de
\nPoel contact met de Zuid-Afrikaanse neerlandici die ze had leren kennen toen ze
\nzelf als docent Nederlands extra muros<\/i> nog geregeld de colloquia van de IVN
\n(Internationale Vereniging voor Neerlandistiek) afliep. Twee weken lang zou ze
\nmet een groep van tien docenten en studenten in een witte combi Zuid-Afrika
\ndoorkruisen, dwars door de Karoo van noord naar zuid. Onderweg deden ze zeven
\nuniversiteiten aan. Overal waar ze kwamen, gaven ze lezingen en workshops en
\nwerden er samenwerkingsakkoorden getekend tussen de Zuid-Afrikaanse
\nuniversiteit en de Universiteit Antwerpen. \u2018Daardoor heb ik met al die
\nuniversiteiten mooie en langdurige trajecten kunnen ontwikkelen\u2019, aldus Van de
\nPoel.<\/o:p><\/span><\/p>\n

Een
\nbelangrijke schakel was de Potchefstroomse taalkundige Wannie Carstens, ook een
\ngoede bekende van het Zuid-Afrikahuis. Samen met hem schreef Van de Poel een
\nboek over tekstredactie. Het boek verscheen eerst in het Afrikaans en vervolgens,
\ntelkens in aangepaste vorm, in het Engels, Sesotho en Setswana; de isiZulu-editie
\nverschijnt binnenkort en een isiXhosa-uitgave is op pad. Natuurlijk deden Van
\nde Poel en Carstens deze megaklus niet alleen; voor elk deel lieten ze zich
\nbijstaan door een projectgroep van moedertaalsprekers. Zo\u2019n groot project is
\nduur, maar Van de Poel ziet het als een investering. \u2018Een project als dit kan
\nertoe bijdragen dat talen gestandaardiseerd worden. Je geeft die talen een
\nidentiteit, geloofwaardigheid en academisch prestige.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

Van
\nde Poel heeft \u2018een heel warm gevoel\u2019 bij Carstens en collega\u2019s zoals Tobie van
\nDyk en Christine Fourie. \u2018Samen laten we dingen gebeuren, over cultuurgrenzen en
\npolitieke grenzen heen.\u2019 Sinds 2010 is Van de Poel Bijzonder hoogleraar aan de
\nNoordwes Universiteit.<\/o:p><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n

Taalunie
\nen Afrikaanse Taalraad slaan de handen ineen<\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n

Op
\n30 januari hebben Hans Bennis, scheidend algemeen secretaris van de Taalunie,
\nen Conrad Steenkamp, directeur van de Afrikaanse Taalraad (ATR), in Den Haag
\neen overeenkomst getekend om kennis en ervaring uit te wisselen en samen te
\nwerken om het Nederlands en het Afrikaans te bevorderen. Van de Poel, als
\naankomend algemeen secretaris, was bij de ondertekening aanwezig.<\/o:p><\/span><\/p>\n

            <\/span>Volgens Van de Poel konden er
\ndankzij de overeenkomst de afgelopen maanden al flinke stappen gezet worden. \u2018In
\nhet verleden was de Taalunie ook al actief in Zuid-Afrika. Maar toen hadden we
\ncontact met allerlei verschillende organisaties, en dat sneed elkaar wel eens. Het
\npositieve is dat we nu \u00e9\u00e9n partner hebben waarmee we praten.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

Een
\nverheugende bijkomstigheid van het sluiten van de overeenkomst is dat ook de
\nZuid-Afrikaanse ambassade in Den Haag de Taalunie daarna zijn hulp heeft aangeboden.<\/o:p><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n

Nederlands
\nin Zuid-Afrika<\/span><\/b> <\/o:p><\/span><\/p>\n

Een
\nvan de projecten waarbij de Afrikaanse Taalraad een ondersteunende rol kan spelen,
\nis de oprichting van een leerstoel Nederlands in Zuid-Afrika.<\/o:p><\/span><\/p>\n

De
\nLage Landen tellen op dit moment vier leerstoelen Afrikaans: in Amsterdam,
\nLeiden, Antwerpen en Gent. Omdat de afstanden in Nederland en Belgi\u00eb relatief
\nkort zijn, kunnen studenten makkelijk bij meerdere universiteiten colleges
\nvolgen.<\/o:p><\/span><\/p>\n

\u2018Dat
\nis in Zuid-Afrika natuurlijk anders\u2019, zegt Van de Poel. \u2018Dus moet een leerstoel
\nin Zuid-Afrika op een andere manier worden vormgegeven. Bovendien moet je
\nnadenken over de vraag wat de relevantie van zo\u2019n leerstoel kan zijn. Waar moet
\nhet over gaan?\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

De
\nTaalunie heeft de Afrikaanse Taalraad gevraagd met een voorstel voor de nieuw
\nop te richten leerstoel te komen in samenspraak met de betrokkenen in het veld
\nen de SAVN als sleutelfiguur. Andere projecten waarin de Taalunie al een
\naandeel had en die nu bij de ATR neergelegd zijn, zijn het digitale
\ntaalkundeplatform <\/span>Taalportaal<\/span><\/a>
\nen de uitbreiding van de afdeling Zuid-Afrikaanse literatuur op de <\/span>DBNL
\n(Digitale Bibliotheek van de Nederlandse Letteren<\/span><\/a>).
\n<\/o:p><\/span><\/p>\n

\u2018Het
\nis niet zo dat we massa\u2019s geld hebben\u2019, waarschuwt Van de Poel. \u2018Maar we hebben
\nkleine budgetten die we op een effectieve manier kunnen inzetten. Als we de
\nprocessen kunnen aansturen via de ATR, is er meer gegarandeerd dat dat zal
\ngebeuren.\u2019 <\/o:p><\/span><\/p>\n

 <\/o:p><\/span><\/p>\n

Afrikaans
\nin Nederland<\/span><\/b><\/o:p><\/span><\/p>\n

De
\nsamenwerking met de ATR als lokale partner is kenmerkend voor een principe dat
\nin Nederlandse diplomatieke kringen inmiddels \u2018cocre\u00ebren\u2019 is gaan heten. De
\nTaalunie legt niets op; de vraag moet uit het land zelf komen.<\/o:p><\/span><\/p>\n

Ook
\nals het over aandacht voor het Afrikaans in Nederland en Vlaanderen gaat, hoedt
\nVan de Poel zich ervoor om voorschriftelijk over te komen. \u2018Ik heb daar niets
\nin te willen,\u2019 zal ze bijvoorbeeld zeggen, of: \u2018Dat ligt bij de partners zelf\u2019.<\/o:p><\/span><\/p>\n

Natuurlijk
\nheeft Van de Poel, met haar kennis van Zuid-Afrika en haar lange verbintenis
\nmet het land, haar eigen idee\u00ebn, bijvoorbeeld over de plaats van Afrikaans in
\nhet middelbaar onderwijs of binnen de studie Nederlands aan Nederlandse en
\nVlaamse universiteiten. Maar als algemeen secretaris van de Taalunie kan ze alleen
\nvoorzichtige hints geven.<\/o:p><\/span><\/p>\n

Toch
\nwil ze wel iets kwijt over de Week van de Afrikaanse roman en het Festival voor
\nhet Afrikaans, twee projecten die zowel door de Taalunie als het
\nZuid-Afrikahuis worden ondersteund en die ook in de overeenkomst met de ATR
\ngenoemd worden. \u2018Ik denk dat het heel belangrijk is voor een taal en cultuur
\ndat die ook een internationale uitstraling hebben\u2019, zegt ze. \u2018Zo\u2019n festival hier
\nkan belangstelling voor de taal en cultuur wekken. Je wilt bij het publiek een
\nrimpeleffect teweeg brengen dat steeds verder uitkringt. Dus ik denk dat er wel
\neen bestaansreden is voor zo\u2019n festival, net zoals voor tournees van
\nschoolkoren en artiesten. Omgekeerd is dat ook zo. Je kunt je het al niet meer
\nvoorstellen dat op Zuid-Afrikaanse festivals als het Woordfees, het KKNK en
\nAardklop geen artiesten uit de Lage Landen zouden optreden.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n

Van
\nde Poel bewaart goede herinneringen aan een bezoek aan het Zuid-Afrikahuis in
\ndecember 2019. \u2018Ik denk dat het in deze tijd heel belangrijk is dat
\ninstellingen met elkaar communiceren, dat er symbioses tot stand gebracht
\nworden\u2019, zegt ze. \u2018Het Zuid-Afrikahuis kan heel goed bestaan n\u00e1\u00e1st en m\u00e9t een
\nambassade, een Festival en een SAVN (Suider-Afrikaanse Vereniging vir Neerlandistiek),
\nzodat er meer met elkaar samengewerkt wordt. We kunnen het ons niet meer
\nveroorloven om als kleine eilandjes ons werk te doen. Het is belangrijk om
\nsamen sterk te staan.\u2019<\/o:p><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

 (Dit interview is in mei 2020 verschenen in Spectrum, het digitale tijdschrift van het Zuid-Afrikahuis.) Op 1 maart begon Kris van de Poel haar nieuwe baan als algemeen secretaris van de Taalunie. Twee weken later werd de lockdown afgekondigd en ging de grens tussen Nederland en Belgi\u00eb op slot. Vanuit haar huis in Antwerpen vertelt […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":771,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[200,231,232,233,234,235,236,237],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/770"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=770"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/770\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/771"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=770"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=770"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ingridglorie.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=770"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}